Graan kleef aan! 13 granen en pseudogranen

Hocus pocus canihua quinoa. We zetten alle granen en pseudogranen voor je op een rij.

Sprouted and unsprouted grains in bowls on whitewashed wood background
Dorling Kindersley: Rob StreeterGetty Images

Dacht je net gewend te zijn aan quinoa, vliegen de fonio’s, amaranthen en freekehs je om de oren. En net als je denkt het te begrijpen, ben je het verschil tussen doodgewone gierst, gerst en gort weer kwijt. We zetten de rataplan voor je op een rij. Gecompliceerde materie is het wel, want granen stammen uiteindelijk af van de grassenfamilie, maar niet alle ‘zaden’ uit de grassenfamilie zijn officieel granen. Zo worden quinoa, haver, amaranth en teff bijvoorbeeld pseudogranen genoemd.

Advertentie - Lees hieronder verder
1 Quinoa
Westend61Getty Images

Al jaren een hit in de VS en al lang en breed gearriveerd in Nederland. Quinoa wordt meestal als graansoort aangeduid, maar is eigenlijk het zaad van een plant uit de amarantenfamilie, van oorsprong uit Peru. Het zit boordevol eiwitten, vezels en mineralen, waardoor het een goede vlees- en visvervanger is. Je maakt er onder andere salades, pilav en roerbakgerechten mee. Wist je dat je quinoa op dezelfde manier als maïskorrels kunt poffen? En het is ook lekker door muesli.

2 Canihua
Westend61Getty Images

Canihua, spreek uit als kaniwa (en verwar niet met kienwah) is familie van quinoa en wordt door het kleinere korreltje baby-quinoa genoemd. Dit glutenvrije zaadje bestaat al duizenden jaren en groeit in het hooggebergte van Peru en Bolivia. Canihua is qua smaak vergelijkbaar met quinoa, maar bevat een hoger percentage eiwitten, voedingsvezels en mineralen. Bovendien heeft Canihua niet dat bittere zepige smaakje dat quinoa soms kan hebben (als je het niet wast). Het is daarmee een uitstekend alternatief voor rijst of pasta en quinoa. Het is nog niet heel goed verkrijgbaar, maar Ekoplaza verkoopt het al wel.

3 Gerst, gort en grutten
Professor25Getty Images

Gerst is een graansoort. Gerst behoort net als overige granen tot de grassenfamilie. De buitenste onverteerbare laag van de gerstekorrel (het kaf) wordt verwijderd om de korrel eetbaar te maken. Gerst kan vervolgens gekookt worden.

(Parel)gort is gepelde gerst (gerst zonder zemel) en wordt vaker gebruikt dan gerst. Grutten (dat is dan weer gebroken (parel)gort) zijn lekker in de soep.

4 Boekweit
Michelle Arnold / EyeEmGetty Images

Boekweit lijkt een graanproduct, maar is het niet. Het is een plant (Fagopyrum esculentum) uit de duizendknoopfamilie, met kleine zaadjes. De vorm van boekweitzaad lijkt op die van beukennootjes, maar veel kleiner. Je kan boekweit in z'n geheel eten in een salade, maar het zaad wordt ook tot meel gemalen. Het meel kan goed worden gemengd met dat van granen, bijvoorbeeld als basis voor pannenkoeken.

5 Kamut
Westend61Getty Images

Kamut is een merknaam, eigenlijk moeten wekhorasantarwe zeggen. Een type tarwe dus. De aren en korrels van deze soort zijn langer dan moderne tarwe en zouden bovendien meer eiwitten, vetten, aminozuren, vitaminen en mineralen bevatten. Wanneer je het koopt als Kamut kun je ervan uitgaan dat je met biologisch geteelde tarwe te maken hebt. NB. Bevat gluten.

6 Gierst
Michelle Arnold / EyeEmGetty Images

Gierst herken je aan de kleine korrel, de Latijnse naam van de gierstsoort die je in Nederland veel vindt is Panicum Millaceum. De gepelde gierstkorrel moet je net als rijst koken. Gierst wordt ook verwerkt tot meel, griesmeel, vlokken en popcorn. Gierst is een glutenvrij ‘graan’; het is alleen in combinatie met een andere glutenrijke meel- of bloemsoort te gebruiken voor brood.

7 Fonio
Michelle Arnold / EyeEmGetty Images

Fonio is net zoals teff een glutenvrij gewas uit Afrika, dat op veel manieren toegepast kan worden. Er wordt pap van gekookt, brood van gebakken, couscous van gemaakt en bier mee gebrouwen. Het groeit goed in arme grond, en er is slechts 6 tot 8 weken nodig tussen zaaien en oogsten. De graankorrel van de fonio is piepklein en vergroeid met het kaf. De graankorrels moeten dus na het oogsten gepeld worden. Dat is nogal een gedoe. Fonio is niet lang geleden op de markt gebracht door Max Havelaar (fairtrade) en is in Nederland oa te krijgen van het merk Ethiquable bij de grotere Jumbo's.

8 Teff
Pile of uncooked  teff grain
KarisssaGetty Images

Teff is een glutenvrije afstammeling uit het geslacht der liefdesgrassen, oorspronkelijk uit Eritrea en Ethiopië. Teff heeft piepkleine zaadjes; zo’n 150 zaadjes wegen evenveel als één korrel tarwe. De zaadjes worden in z’n totaliteit vermalen tot een meel met een soort notige smaak. Niet iedereen is er weg van. Het voordeel van teff is dat het langzaam verteerbare, complexe koolhydraten bevat waardoor je langer een voldaan gevoel houdt. Je kunt er brood van bakken en pannekoeken of er pap van maken.

9 Spelt
Raw spelt flour pasta bread
olloGetty Images

Spelt is een primitieve tarwesoort, zo oud als de weg naar Rome. Wat zeggen we? Nog véél ouder. Omdat het barst van de gluten is het bij uitstek geschikt om brood mee te bakken. De korrel is echter gekookt ook prima te verwerken in een salade. Een nadeel van spelt is dat de bereiding best wel even duurt, spelt moet lang weken.

10 Freekeh
cheche22Getty Images

Freekeh of farik is niets anders dan een Oosterse variant op een doodgewone (onrijpe) tarwekorrel. Het graan wordt geoogst wanneer de korrels nog sappig en groen zijn. Vervolgens wordt het graan te drogen gelegd in de zon om de aren vervolgens in brand te steken. Dit zorgt voor de typische rokerige smaak. Freekeh moet je koken voor je het kunt eten en het is lekker in salades, soepen, ballen of burgers. Nadeel is dat het tot op heden nog niet heel breed beschikbaar is.

11 Amaranth
Raw Organic Amaranth grain
KarisssaGetty Images

Amaranth is geen graan, maar een zaad verwant aan quinoa. Het is dan ook een prima alternatief voor wie geen gluten mag of wil eten. Amaranth bevat niet zoveel eiwitten als quinoa, maar wel een zeer lage glycemische index, waardoor de suikers in het product zeer langzaam in het lichaam worden opgenomen en daardoor weinig invloed hebben op de suikerspiegel. Naar verluidt waren Inca’s en Azteken al fan van de piepkleine zaadjes. Je kunt amaranth koken en dan in een roerbakgerecht verwerken, maar het leent zich ook goed voor soep of pap. Poffen kan trouwens ook , het zaad krijgt dan een nootachtige smaak.

12 Haver
Vesna Jovanovic / EyeEmGetty Images

Haver vormt een aparte groep binnen de grassenfamilie. Dat verklaart ook waarom haver anders is en specifieke (zeer gezonde!) voedingseigenschappen heeft die niet aanwezig zijn in de drie glutenbevattende granen tarwe, gerst en rogge, en ook verschilt van bijvoorbeeld rijst. Haver is in principe glutenvrij, maar wordt vaak ‘besmet’, dus let bij de aanschaf op het predikaat glutenvrij, dan weet je zeker dat je goed zit. Haver verteert langzaam, maar helemaal. Dat betekent dat het geen pieken in je suikerspiegel oplevert en je lang een verzadigd gevoel hebt. Goed zoet!

13 Tarwe
Arisara Tongdonnoi / EyeEmGetty Images

Tarwe is een van de meest gegeten granen ter wereld. Met meel wordt in de regel tarwemeel bedoeld en dat is gemalen tarwe. Het fijnste maalsel, zonder zemelen of kiem, wordt bloem genoemd. Volkoren tarwemeel is gemaakt van gemalen tarwe waar de zemel en kiem niet uitgezeefd zijn. Tarwemeel wordt verwerkt in diverse producten zoals brood en pannekoeken, maar ook in couscous. Er zijn héél veel verschillende soorten tarwe, waaronder emmer, spelt, harde durum-tarwe (goed voor pasta) en zachte broodtarwe.

Advertentie - Lees hieronder verder