Waarom dringen we alcohol op aan andere mensen?

En waarom word je vaak voor saaie sok uitgemaakt als je een keer niet drinkt?

'Gezellig ben jij! Kom op, eentje kan toch wel?' Waag je het op een feestje of borrel om spa rood of 0.0-bier te bestellen? Dan is er altijd wel een collega, vriend of oom die je aan de alcohol wil praten. Grote kans dat je overstag gaat en toch een biertje, glas wijn of gin-tonic aanpakt. Onze collega's bij Quest zochten uit waarom.

This content is imported from {embed-name}. You may be able to find the same content in another format, or you may be able to find more information, at their web site.

Sta je sterk in je schoenen en houd je het toch bij fris? Dan voel je je diep van binnen een beetje het lulletje (m/v) van de avond. En wie weet heb je andersom misschien ook wel eens iemand met goede voornemens een biertje in de hand geduwd en geroepen: ‘Niet zo flauw, drinken!’

Waarom vinden we alcohol drinken gezellig? Waarom duwen we anderen de alcohol soms een beetje door de strot? En waarom is het moeilijk om weerstand te bieden?

We stemmen ons drinkgedrag onbewust af op de ander

Als je een ander iets te drinken aanbiedt, dan is de kans groot dat hij of zij gezellig meedoet. De reden? Imitatiegedrag. Dat ontdekten onderzoeker Martine Groefsema en haar collega’s van de Radboud Universiteit in Nijmegen in 2019 tijdens een studie naar sociaal gedrag en alcoholgebruik. ‘We wilden eigenlijk weten of de reactie in de hersenen op plaatjes van alcohol zich vertaalde in daadwerkelijk meer drinken.’ Dat bleek niet het geval. Maar Groefsema vond wel iets anders: het imitatie-effect.

Het onderzoek in het kort: een ‘deelnemer’, in werkelijkheid een acteur, hief tijdens het onderzoek het glas met een aantal echte proefpersonen. Deze acteur dronk, wisselend per deelnemer, een of drie biertjes. De meeste proefpersonen dronken, vermoedelijk zonder het zelf te merken, evenveel als de acteur. ‘De acteur pushte de ander niet, maar vroeg: ‘Ik neem een biertje, wat wil jij?’’, legt Groefsema uit.

‘Kennelijk willen mensen zo graag het gedrag van de ander nadoen, dat ze vaak al zonder dwang het drinkgedrag kopiëren. Dat gaat onbewust.’ De personen in het onderzoek hadden dan ook totaal niet door dat hun gedrag werd beïnvloed door de acteur.

Mensen imiteren graag anderen

Maar soms gaat die beïnvloeding wél bewust. Waarom we mensen proberen over te halen die eigenlijk niet willen drinken, heeft Groefsema niet onderzocht. Maar ze heeft wel een idee: ‘We zijn heel erg gewend om elkaar te imiteren en we verwachten ook dat anderen dat doen.’ Gebeurt dat niet en drinkt de ander niet mee, dan voel je je een beetje afgewezen.

Dat imitatiegedrag zo belangrijk is, komt doordat het ons is aangeleerd. We doen het van kinds af aan, om te laten zien dat we iemand aardig vinden. Dat moet ook wel, want kinderen leren door gedrag te imiteren. ‘Een kleuter trekt bijvoorbeeld de hakken van zijn moeder aan, omdat hij ziet dat zij ze altijd aanheeft.’

This content is imported from {embed-name}. You may be able to find the same content in another format, or you may be able to find more information, at their web site.

Dat imitatie-effect is ook te zien bij alcoholgebruik, zo blijkt uit wel meer onderzoeken, zegt Groefsema. ‘Drinken doe je in een sociale setting, waarin het vaak gezellig is.’ Dat zit in onze cultuur: op een feest of verjaardag komt het bier of de wijn op tafel. Drinkt iemand geen alcohol terwijl jij dat wel doet? Dan wil die ander kennelijk niet meedoen aan de alcoholische gezelligheid waaraan we zo zijn gewend. Dat vinden we dan al snel ‘ongezellig’.

Zelfbeheersing ligt deels aan de opvoeding

Nu gaat de een gemakkelijker overstag dan de ander. Waar ligt dat aan? Verschil in zelfbeheersing is al bij kleine kinderen te zien. Tijdens de bekende ‘marshmallowtest’ uit 1972 van de Amerikaans-Oostenrijkse psycholoog Walter Mishel kregen kleine kinderen een marshmallow voor hun neus. Als ze wachtten met opeten, zouden ze er nog een krijgen.

Sommige kinderen wachtten braaf, hopend op hun beloning. Andere propten de marshmallow direct in hun mond. Die laatste groep zal nu vermoedelijk sneller een biertje van je aannemen, ondanks goede voornemens.

Zelfbeheersing is deels aangeboren. Maar minstens even belangrijk is je omgeving: je opvoeders en vrienden. Heb je van jezelf een sterke wil, maar trokken je ouders elke avond een fles wijn open? Dan is de kans groot dat je toch makkelijk toehapt als je vrienden eisen dat je met ze meedrinkt, terwijl jij eigenlijk alcoholvrij wil zijn.

Met een wijnglas in de hand voel je je minder buitengesloten

Lastig hoor. Jij wil niet meegaan met de groep, maar je brein toch ook weer wel. Is er een manier om je niet buitengesloten te voelen, en toch fijn de groep te imiteren zonder je goede voornemens te vergooien? Volgens Groefsema is daar wel degelijk een simpele oplossing voor: ‘Uit bijna hetzelfde flesje of glas drinken als je vrienden, maar dan met alcoholvrije drank.’ Een 0.0-biertje of alcoholvrij wijntje dus. Dat maakt het makkelijker om niet mee te doen.

vrouwen drinken aperol spritz
Je hoeft niet per se hetzelfde drankje te drinken, als het maar in hetzelfde glas zit.
VershininGetty Images

‘Ik doe dat ook vaak. Terwijl ik me intussen realiseer dat ik dat doe omdat ik het gedrag van anderen wil imiteren’, bekent Groefsema. Drank zit nu eenmaal in onze cultuur. En eigenlijk in de meeste Europese samenlevingen. Uit het European Health Report 2018 van de Wereldgezondheidsorganisatie blijkt dat de Europese drankconsumptie met 8,6 liter per jaar per persoon de hoogste is van alle werelddelen.

We drinken steeds minder alcohol

Toch lijkt dit heel langzaam te veranderen, vermoedelijk omdat sinds 2014 de leeftijdsgrens voor alcohol in de meesteEuropese landen is gestegen van zestien naar achttien jaar. Het lijkt te werken: het totale alcoholgebruik in Europa is sinds die tijd afgenomen met bijna vier procent. Maar het idee dat drank gezellig is, dat zal voorlopig niet zomaar verdwijnen.

‘Voor kinderen is er champagne te koop die op een feestje wordt geopend’, zegt Groefsema. Daar is ze niet per se op tegen, het is tenslotte geen alcohol. ‘Maar het laat wel zien hoe we drank verbinden met feestelijkheid en gezelligheid.’

Toch is het pas echt gezellig als iedereen gewoon kan drinken wat hij of zij wil: bier, wijn of iets zonder alcohol.

Dit stuk is een bewerking uit Quest 07/2020.

This content is created and maintained by a third party, and imported onto this page to help users provide their email addresses. You may be able to find more information about this and similar content at piano.io
Advertentie - Lees hieronder verder
Meer van Wist je dat